"Ölümümde Beşiktaş'taki Yahya Efendi Dergâhı haziresine gömüleceğim! (25 Ocak 1922):

Pof. Dr. M. Utkan Kocatürk'e göre;

Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım, vasiyetini vefatından bir yıl önce (25 Ocak 1922 günü) İstanbul'da yazdırtmış, iki nüsha olarak hazırlanan vasiyetnamenin aslını bir yazı ile oğluna göndermiştir.

Ayrıca, Zübeyde Hanım'ın son saatlerinde yanında bulunan gelini Latife Hanım’a ayrıca bir vasiyet yazdırttığı bilinmektedir.

Aşağıda Zübeyde Hanım’ın bıraktığı vasiyet yer almaktadır:

1-)Ölümümde teçhiz ve tekfin ve mezar ile dedeler, tehzil okuyucu efendiler ile mezara götürülmek harcamaları için, gömülüşümün üçüncü akşamı, hafızlar, hocalar, akraba ve dostlar ve komşulardan uygun görülecek ve hocalar uygun miktarda kimseler davet edilerek akşam yemeği yendikten sonra hatim indirmek için ecza-i şerife okutturulacak ve duadan sonra hafızlar ve hocalara uygun miktarda dağıtılmak üzere bütün bunların hepsi için 450 lira ayırdım.

2-)Ölümümde Beşiktaş'taki Yahya Efendi Dergâhı haziresine gömüleceğim.

3-)Yahudi'den dönme Hayriye adındaki kadına veya onun ölümü durumunda oğluna 10 lira verilecektir.

4-)Manevi evladım yerindeki Ayşe adlı kıza, gelinlik çeyizi için yine 100 lira verilecektir.

5-)Selanik'te kardeşim Hasan Ağa'nın oğlu Abdurrahman'a 30 lira verilecektir.

6-)Yetim Abdürrahim'e 20 lira verilecektir.

7-)Vaktiyle hizmetimde bulunurken kaybolan Vasfiye adındaki hizmetçim buldurularak kendisine 20 lira verilecektir.

8-)Gene büyütmem olan Afife ile oğlu Hakkı'nın sünneti için 15 lira verilecektir.

9-)Her zaman akmak üzere şehrin uygun bir yerinde bir çeşme yaptırılıp, suyu aktırılmak ve ara sıra onarımına harcanmak üzere 475 lira ayırdım.

10-)Her cuma günü, cuma namazından bir saat evvel başlanarak, ezan okununcaya kadar uygun bir camii şerifte cemaate karşı iki cüz'ü şerif okutturularak, karşılığında okuyan hafız efendiye gelirinden verilmek üzere 490.-lira ve dokuzuncu maddenin hükümleri için usulü dairesince şehriye mahkemesinde vakfiyesini tescil ettirmeye ve mütevelli tayinine ve dilediği kimseyi mütevelli kılmaya mezun eyledim.

11-)Kefalet, savm ve salat ve zûnup için Kurban Bayramı'nın birinci günü beş adet kurban kesilmek ve öksüzler yurdu öğrencilerine yedirmek ve Kur'an hatim olunmak üzere bir defaya mahsus olarak öksüzler yurduna 200.-lira hediye ve teberru edilecektir.

12-)Vasiyetnamede gösterilen maddeler için tahsis ettiğim toplam 1800.-lira kâğıt parayı, yaşadığım sürece benim olmak ve ölümümden sonra vasiyetimde gösterdiğim şekilde harcanmak ve Osmanlı Bankası'nda saklanmak, adıma cari hesap ile verilmek üzere Kamil Beyefendi'ye teslim eyledim. Onun bir yere gitmesi ve kaybolması hâlinde bu para bilmem şartı ile başka seçilecek ve gösterilecek başka bir güvenilir kişi adına yine bu banka cari hesabına yatırılacaktır.

13-)Selanik'te Mithat Paşa Sanayi Mektebi karşısındaki selamlık ile birlikte büyük ev ile aynı evin köşesinde bulunan teyzemden alınmış iki tane evimi Mustafa Kemal Paşa'ya, gene büyük evimin köşesinde Ayşe Molla'dan alınan bir ev ile Ahmet Subaşı Mahallesi'nde bulunan bir ev ki toplam olarak iki evi kızım Makbule Hanım'a ayırarak tahsis eyledim.

Bundan başka; yanımda olan paramın miktarını kızıma bildirdiğimden, oğlum Paşa'ya bir yıl önce kızım Makbule Hanım ile yazarak ve mühürleyerek gönderdiğimiz mektubumuzda belirttiğimiz hususlar, bu mektupta olduğu gibi hükmü saklı kalmak üzere bütününden Paşa Hazretlerine duyurulmasını vasiyet ederim.

Bu vasiyetnameyi kapsayan madde ve hususların eksiksiz yapılmasını Selanik Başşehbenderi Kamil Beyefendi ile bu şehbendarhane kâtibi Cemal beyi yetkili ve sorumlu vasi tayin ettim.

Bütün bu hususların uygulandığını ve gerçekleştirildiğini, alınabilecek yerlerden belgeler ile yapılan harcamaları, oğlum Mustafa Kemal Paşa'ya ayrıntılı listeyle hesap vermek zorundadırlar.

14-)Bu vasiyetname tarihinden önce yapılmış başka bir vasiyetname çıkacak olursa feshedilmiş ve hükümsüz olacaktır.

15-) Bu vasiyetname biri yanımda saklamak ve öteki Kamil ve Cemal Beylerde bulunmak üzere iki nüsha olarak hazırlanmıştır.

Mustafa Kemal Paşa Hazretlerinin Annesi Zübeyde

Bu vasiyetname aramızda tanzim ve içindekiler okunarak bildirildikten ve tamamıyla kabul edildikten sonra kendi mühür ve parmağını bastığını dünya ve ahiret şahidi sıfatıyla tasdik ederim.

Şahitler:

İstanbul'da Meyvahoş 34 nolu dükkanda kiracı tüccar Selanikli Mehmet Nail

Beşiktaş Akaretler'de 84 nolu evde oturan Aile Mutfağı sahibi Ahmet Ferit

Beşiktaş Akaretler'de 84 nolu evde oturan Aile Mutfağı sahibi Ahmet Şükrü

*Kaynak:

1-Niyazi Ahmet Banoğlu-Kemal Zeki Gençosman, "Atatürk Ansiklopedisi, Türkiye Cumhuriyeti Siyasi Tarihi", May Yayınları, Cilt I, s.74, 1971-İstanbul; Aktaran: Zafer Güler, "Zübeyde Hanım", Truva Yayınları, Mayıs-2010, s.156.

2-Prof. Dr. Haydar Baş, “Hoş geldin Atatürk”, İcmal Yayıncılık, Kasım 2017, s.107-112'de “Molla Zübeyde Hanım’ın Vasiyeti” başlığı altında şu bilgileri kaydeder;

"Dersaadet’te Beşiktaş’ta Akaretler’de 76 numaralı hanede mukim Mustafa Kemal Paşa Hazretlerinin validesi, ben Zübeyde emvâl-i mevcudemin sülüsünü bi’t-tefrik bercevhi âti sarf ve vakfedilmesini vasiyet eylerim:

1-) Vefatımda teçhiz ve tekfin ve kabir ile dedegân ve tehlilhân Efendiler ile, makbere götürülmek mesârifi ve defnin üçüncü günü akşamı huffâz ve hâcegân ve akraba ve ehibbâ ve komşulardan münasip görülecek zevât-ı sal hun davet edilerek akşam yemeği it’am ettirildikten sonra; hatm-i Kur’ân zımmında eczâ-i şerife tilâvet ettirilecek ve duayı müteakip huffâz ve hâcegâna hediyetten münasip miktarda tevzi edilmek üzere ve işbu hususâtın cümlesi için 450 lira evrâk-ı nakdiyye tahsis eyledim.

2-) Vefatımda Beşiktaş’ta kâin Yahya Efendi haziresinde defnedileceğim.

3-)Yahudiden mühtediye Hayriye Hanım nam kadına ve mumâileyhânın vefatı halinde oğluna 10 lira verilecektir.

4-)Evlâd-ı mâneviyyem makamında hizmetçi Ayşe nam kıza gelinlik cehiz için keza 100 lira verilecektir.

5-) Selanik’te biraderim müteveffa Hasan Ağa’nın mahdumu Abdurrahman’a 30 lira verilecektir.

6- )Yetim Abdürrahim’e 25 lira verilecektir.

7-) Vaktiyle hizmetimde bulunup hal-i gaybubette bulunan Vasfiye namındaki hizmetçim buldurularak yedine 20 lira verilecektir.

8-) Perverdem Afife ile oğlu Hakkı’nın sünneti için 15 lira verilecektir.

9-)Daima akmak üzere şehrin münasip bir mahallinde bir çeşme yaptırılıp suyu isâle edilmek ve ara sıra tamirine sarf olunmak üzere 475 lira tahsis eyledim.

10-)Her Cuma günü namazından bir saat evvel bed ile ezan okununcaya kadar münasip bir cami-i şerife cemaate mukabil cehren iki cüz-i şerif kıraat ettirilerek mukabilinde tilâvet eyleyen hâfız efendiye nemasından verilmek üzere 490 lirayı ve 9’ncu maddenin ahkâmı için usul-ü dairesinde mehâkim-i şer’iyyede vakfiyesini tescil ettirmeye ve mütevelli tayinine ve dilediği şahsı mütevelli kılmaya mezun eyledim.

11-)Kefâret-i savm ve salât ve zünub için ve Kurban Bayramının birinci günü 5 adet kurban kesilmek ve lahmı talebeye eklettirilmek ve hatm-i Kur’an olunmak üzere bir defaya mahsus olarak Darüleytam’a 200 lira hediye ve teberru edilecektir.

12-)Vasiyetnamede gösterilen mevadd için tahsis eylediğim cem’an 1800 (lira) miktarındaki evrâk-ı nakdiyye işbu meblağ müddet-i hayatımda benim olmak, ba’de’l-vefat vasiyetim mucibince sarfolunmak ve Osmanlı Bankası’nda hıfzedilmek üzere namına hesâb-ı câri suretiyle tevdi edilmek üzere Selanik Başşehbenderi Kâmil Beyefendiye teslim eyledim. Mumaileyhin bir mahalle azimet ve gaybubeti halinde işbu meblağ, malumatım tahtında intihâb ve irse olunacak diğer emin bir zât namına kezalık bank-ı mezküra hesab-ı câri üzerine tevdi edilecektir.

13-) Selanik’te Mithat Paşa Mekteb-i Sanayi karşısında kâin ma’a selamlık bir bâb büyük hanem ile aynı hane köşesinde kâin teyzemden alınan iki bâb hanemi Mustafa Kemal Paşa’ya ve gene büyük hanem köşesinde Ayşe Molla’dan alınan bir bâb hane ile Ahmet Subaşı mahallesinde kâin bir iki cem’ân iki bâb hanemi kerimem Makbule Hanım’a tefrik ve tahsis eyledim.

Bundan maada nezdimde mevcut nukûdumdan miktâr-ı münâsibini hayatımda kerimem mumâileyhâya bildirdiğimden oğlum Paşa’ya bir sene mukaddem kerimem Makbule Hanım’la müştereken tahrir ve memhüren irsal eylediğimiz hususâtın mezkûr mektupla mestur olduğu vechile hükmü bâki iş’âratımız vechile mevcuduvâki olduğu müşarünileyh Paşa Hazretlerine bildirilmesini vasiyet eylerim.

İşbu vasiyetname muhteviyatı olan mevadd ve hususâtın tamamiyle icrâ ve tatbikini Selanik Başşehbenderi Kâmil Beyefendi ile mezkûr Şehbendername kâtibi Cemal Bey’i vekil ve vâsi-i muhtâr intihâb ve tayin ettim. Bilcümle hususâtın tatbik ve icra olunduğunu nâtık olmak üzere vekâbilü’l- istihsâl olan mahallerden vesâiki mukâbilinde teberruâtta bulunduklarına dair oğlum Mustafa Kemal Paşa’ya müfredatlı cetvel ile hesap vermeye mecburdurlar.

14-) İşbu vasiyetname tarihinden mukaddem tanzim olunmuş diğer bir vasiyetname zuhur edecek olursa hükmü mefsuh ve gayr-i muteber olacaktır.

15-) İşbu vasiyetname, biri nezdimde hıfz olunmak ve diğeri Kâmil ve Cemal Bey’lerde bulunmak üzere iki nüsha olarak tanzim ve teati edilmiştir.

Mustafa Kemal Paşa Hazretleri’nin validesi Zübeyde.

16-) İşbu vasiyetname, muvacehemizde tanzim ve meâli kıraat olunarak tefhim olunduktan ve tamami ile ikrar eyledikten sonra kendi mühür ve parmağını vaz’eylediğini dünya ve ahiret şahidi sıfatıyla tasdik eyleriz.

25 Kanunusani 338/

Şuhudü’l-hal (imzalar)”