Atatürk'ten Sivas Hükümet Meydanında Halka Yeni Yazı Dersi (20 Eylül 1928);

Sivas, 20 Eylül 1928.

(...)"Harp İnkılâbı yurdu bir çığ gibi, bir baştan bir başa sardığı, ülkenin tüm imkanlarıyla bir okuma-yazma seferberliğine girdiği günlerde Mustafa Kemal Paşa, 23 Ağustos 1928 tarihinde Tekirdağ’dan başlayarak Bursa, Çanakkale, Gelibolu, Sinop, Samsun, Amasya, Tokat, Sivas ve Kayseri’yi içine alan bir yurt gezisine çıkmıştır,

Gazi'nin bu geziden amacı, 9 Ağustos 1928 tarihinde Sarayburnu’nda yapmış olduğu konuşmadan sonra yeni harflerin memur ve halk arasındaki öğrenilme derecesini kontrol etmek ve halkı bu konuda aydınlatmaktır.

Sivas'ta çıkan "Kızılırmak Gazetesi " de Gazi’nin bu gezisi hakkında okuyucuya sık sık haberler yayınlayıp, O’nun Sivas’a geleceğini 17 Eylül 1928 tarihli nüshasında halka müjdelerken, şehirde yapılan hazırlıklardan da söz etmektedir. Bu haberde yer alan son cümle "Aziz Gazi Geliyor" yeni harflerle basılmıştır.

Sivas sının olan Çamlıbel'de Sivas Milletvekilleri ve Vali başkanlığında bir heyet tarafından karşılanan Gazi, yanında Başbakan ismet Paşa, Sağlık Bakanı Refik Bey, Kılıç Ali ve maiyetleri oldukları halde 19 Eylül 1928 günü saat 18'de Sivas'a girmişlerdir.

Gazi, şehir girişinde ise memurlar, öğrenciler, askerler ve binlerce halk tarafından görkemli bir tezahürat ile 21 pare top atışıyla karşılanmıştır. Kadın, erkek, çocuk, bütün caddelerde sabaha kadar fener alayları ve şenlikler yapılmıştır.

Gazi, İsmet Paşa ve Refik Bey vali konağında misafir olmuşlar, Sivas Valisi tarafından şereflerine bir akşam ziyafeti verilmiştir. Geceyi Vali konağında geçirdikten sonra, 20 Eylül 1928 sabahı valilikte okuyup yazma çalışmalarını izlemiş, ilgililerden bilgi almıştır.

Hükümet Meydanı’nda toplanan Sivas halkını adeta tahta başında imtihan etmiştir: "Gazi Hazretleri, halk arasından Abidin isminde bir kasabı tahta başına davet buyurdular. Abidin geldi, yeni harfleri henüz Öğrenemediğini derin bir utanç duyarak arz etti. Gazi Hazretleri kasap Abidin'e on dakika zarfında sedalı harfleri öğrettiler, ismini yazdırdılar, Abidin her harfi öğrendikçe Hükümet Meydanı alkışla çınlıyordu. Abidin ismini yazdığı zaman, meydan müthiş bir alkışla çınladı. Yaşa, varol, büyük Gazi! sesleri ufku sarsıyordu."

Tahrirat Müdürü BasriBey, Gazi Hazretlerinin şu cümlelerini yazdı: "Memnuniyetle görülüyor ki, muhterem Sivas halkı harflerle okuma ve yazmayı az zamanda kolayca öğreneceklerdir."

Bunu müteakip İsmet Paşa'ya saygı göstererek; "Öğrenmişler Paşa" buyurdular ve "teşekkür ederim Allahaısmarladık" hitabıyla halka veda ettikleri anda her taraftan yükselen alkışlar ve yaşa sesleri halkın gönlünden kopan sevgi hislerini gösteriyordu.

Sivas Kongresi'nin yapıldığı Lise binası ve kongre salonu, müze olarak düzenlenmişti. Liseye giderek bu salonu da gören Gazi, ayrılırken müze defterine: "20 Eylül 1928, İlk kongremizin toplandığı salonu görmekten çok mütehassis oldum. Gazi Mustafa Kemal," cümlesini yazmıştır.

Gazi o gün öğleye doğru beraberindekilerle Kayseri’ye hareket etmiştir. (Bkz: "Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt: XII, Kasım 1996, Sayı: 36", Dr. Hüseyin Yıldırım: "Atatürk'ün Sivas'ı Ziyaretleri".)"

Aynı konu hakkında

Hakimiyeti Milliye, 21 Eylül 1928, Numara: 2587, s.1;

İkdam, 21 Eylül 1928, Numara: 11284, s.1;

Milliyet, 21 Eylül 1928, Numara: 937, s.1,2;

Akşam, 21 Eylül 1928, Numara: 3571, s.1;'de şöyle denilmiştir:

Sivas, 20 (AA) - Sivas ile Tokat arasında bazı kazalardan geçerken Gazi Hazretleri otomobillerini durdurtarak ihtiyar köylülerle görüşmüşlerdir. Reisicumhur Hazretleri bu ihtiyarlardan birine Türkçe harfleri tanıyıp tanımadığını sormuş ve yazılmış bir iki cümle göstermişlerdir. İhtiyar köylü yeni harflerle yazılmış olan bu cümleleri okumuştur.

Anadolu halkı yeni Türk alfabesine “Gazi Alfabesi” namını çoktan vermiştir.

Gazi Hazretleri Tokat’tan Sivas’a doğru hareket buyururlarken saat üç buçuktu.

(…)

Gazi Hazretleri’ni Sivas mebuslarıyla Vali, Kumandan, Belediye Reisi, Meclisi Umumi üyeleri ve vilayet erkânı Çamlıbel’de karşılamışlardır.

Gazi Hazretleri ile Başvekil İsmet Paşa Hazretleri ve Sıhhiye Vekili Refik Bey Vali Konağı’nda misafir olmuşlardır. Sivas Valisi tarafından Gazi Hazretleri şerefine bir akşam ziyafeti verilmiştir. Geceleyin muazzam bir fener alayı yapılmıştır.

Gazi Hazretleri dün akşam saat on buçukta istirahat için çekilmişler, fakat sabahleyin hükümet meydanına siyah tahta konmasını emir buyurmuşlardır.

Bu sabah hükümet meydanını kaplayan memur, muallim, mektepli, subay, asker ve her sınıf halktan binlerce kişinin önünde Gazi Hazretleri siyah tahtanın önünde herkesi imtihan etmişlerdir.

(…) Hükümet meydanında Subaylar Yurdu’nun önüne bir kara tahta konulmuş, halk erkenden meydanı doldurmuştu. Saat sekize doğru Gazi alkışlar arasında meydana teşrif etti. Meydanın etrafında dizili duran mekteplileri, esnafı elleriyle işaret ederek yanlarına, yakınına çağırdılar. Halk, bu daveti alkışlar arasında memnuniyetle kabul ederek Büyük Gazi’nin etrafını kuşattılar.

Gazi evvela memurlardan bir iki zata, bir subay efendiye, bir polise, bir mektepli kıza okuma parçası okuttular. Halk içinden bir iki kişiyi tahta başına çağırarak yazı yazdırdılar. Altı yaşında bir çocuk mükemmel yazdı. Yine halk arasından birini tahta başına çağırdılar. Tahta başına geçen adam yazı bilmediğini ve henüz öğrenmediğini söylediğini söyledi. Gazi sanatını sordu: “Kasabım” dedi.

Gazi tahtaya harfleri yazdı. Kasaba bunları öğrettikten sonra isminin Abidin olduğunu söyleyen kasaba ismini yazmayı öğretti.

Milleti kurtardıktan sonra şimdi şehir şehir dolaşarak ona kendi eliyle yazı öğreten Büyük Gazi’nin bu hocalığı etraftan alkış tufanları,” yaşa!” sedaları kopardı.

Reisicumhur Hazretleri kasaba:

“Sen yeni yazıyı çabuk öğreneceksin ve öteki kasaplara da öğreteceksin” dedi, halka hitaben:

“Hepiniz bunu öğrenmelisiniz” tasviyesinde bulundular.

(…) Reisicumhur Gazi Hazretleri Sivas Tahrirat Müdürü’ne yeni harflerle “Memnuniyetle görülüyor ki (görüyorum ki) muhterem Sivaslılar Türkçe yazma ve okumayı güzelce öğreneceklerdir” cümlesini yazdırdıktan ve Sivas’ın bu husustaki mesaisini takdir buyurduktan ve liseyi gezdikten sonra heyecanlı tezahürat içinde ve halkın coşkun alkışları arasında sekiz buçukta Kayseri’ye hareket ettiler.