Atatürk'ün İcra Vekilleri Heyeti Reisi Rauf Beyefendi'ye telgrafı (25 Temmuz 1922);

"Hâriciye Vekâleti'ne

Türkiye Büyük Millet Meclisi Reisi Başkumandan Mustafa Kemal Paşa Hazretleri'nden gelen ve İngiltere Parlamentosu üyelerinden General Tavnshend (Tawnshend) ile görüşmesinden bahseden 25.7.338 [1922] tarihli şifre telgrafname çözümünün tasdikli sureti ekte takdim kılınmıştır.

Türkiye Büyük Millet Meclisi

İcra Vekilleri Heyeti Reisi

Hüseyin Rauf"

"Türkiye Büyük Millet Meclisi

İcra Vekilleri Heyeti Riyaseti

Kalemi Mahsus Müdüriyeti

Adet: 1/81

Makine başında.

Suret

Konya-Konak

25 Temmuz 338 [1922]

İcra Vekilleri Heyeti Reisi Rauf Beyefendi'ye;

1. GeneralTavshend (Townshend) ile görüşmemin özeti aşağıdadır. General, parlamentosunda mensup bulunduğu parti üyelerini ikna ederek görüşmek üzere gelmiştir. Bazı girişlerden sonra barış hakkında müşkülpesent olmayıp makulat dahilinde anlaşabileceğimizi takdir buyurduğunu söyledi. Ve dolayısıyla barış hakkında fikirlerinin ne olduğunu sordum;

Yunanlıların Anadolu'yu tahliye etmelerinin muhakkak olduğunu ve ancak Trakya hakkında şimdilik falz taleplerde bulunmayıp İslamların hukuklarının muhafaza edilmesi kaydıyla Edirne'nin bahsolunan mesele haricinde bırakılması icap edeceği kanaatinde bulunduğunu ve Çanakkale'ye gelince, bir Türk, İngiliz, Fransız ve İtalyan garnizonu tesisi ile bunların dışında Danimarka, Felemenk gibi hariç bir devlet memuru bulundurmak suretiyle Çanakkale hakkında kuvvetli teminat talep edileceğini, söyledi.

         Bence bunların teferruat olduğunu, barışın kararlaştırılması, meselelerin ruhunun nazarı dikkate alınmasıyla mümkün olacağını ve bu suretle teferruatın kendi kendine halledilmiş bulunacağını söyledim. General devamla;

İzmir'in tahliyesi Paris'te kararlaştırıldı. Fransa ve İngiltere barış istiyor. Türk-Yunan harbi devam ettikçe dünyada barış olmayacaktır. İngiltere Türkiye'nin barışı ile en ziyade alakadar ve menfaattardır. Çünkü aksi takdirde Hindistan, Mısır, El Cezire de mücadeleden azade kalmayacaktır. Ve iş Küçük Asya'nın tahliyesi ve Trakya meselesinin başka zamana bırakılması ve Çanakkale'nin arz ettiğim üzere idaresidir, dedi.

          İngiltere, Fransa ve İtalya adli, mali, iktisadi, askeri kapütilasyonlarla fazla taleplerde bulunmayacaklar mı? soruma;

Hayır, hayır bulunmayacaklardır. Bu söylediklerimi tutmak mecburiyetindedirler, çünkü İngiltere ve Fransa'nın barışa kati ihtiyacı vardır. Herkes bu fikirdedir. Puankare (Poincaré) ve Gura (Gouraud) ile görüştüm. Bunlarda işin halline isteklidirler, cevabını verdi.

         Biz de ciddi olarak barış istiyoruz. Barışa doğru atılan her hakiki adımı memnuniyetle karşılarız. Müşkülpesent değiliz. Müşkülpesent, Loyd Corc (Lloyd George), Gürzon (Curzon) ve İngiltere hükümetidir, dedim. General;

 Pek doğru söylüyorsunuz. Davanız açıktır: Ben bunu takdir ediyorum. Geçen seneden beri sizinle hemfikirim. Hemen Londra'ya dönüp barışın hızlandırılmasına çalışmalıyım, dedi.

         Ancak Ankara'ya kadar gitmek hususndaki arzusunun da fazla olduğunu anladığımdan ve Ankara'daki arkadaşlar ile görüşmekle benim ile görüşme neticesinde hasıl etiği kanaati takviye edeceğini düşündüğümden, Ankara'ya gitmesini tensip ettim.

2. General ile bu gece yemek yiyeceğiz.

3. General ile görüşmede tercümanlık eden subayımız vasıtasıyla bugün aşağıdaki notları göndermiştir;

Görüşmelerimizden mütehassis olmuş, barış imza edildiği takdirde mali ve iktisadi hususlar için kayınpederi dolayısıyla çok yardımda bulunabilecekmiş. Kayınpederi Kont Kahen Roçild (Kahen Rotcheild) ve Morgin Harcehs (Morgan Harcehs) gibi pek zengin bir banker olup, Fransiz ve İngiliz maliyecilerin hemen bir yarısı bunun ile iş yapmak için işaretine bakarlarmış; bu ve buna bağlı gruplar Anadolu'da şimendifer yapmak, madenleri işletmek için çok istekli imişler. Bunların hepsine dolaylı olarak tesir edecekmiş ve bu vesile ile şahsi tanışıklığı olan Rauf Bey'le doğrudan doğruya bu işlere dair açıkça görüşebileceğini, Türkiye'ye karşı kalbi bağlılığını olduğunu söylemiştir. Hemşirezadesi Kont Rosfild'e (Rosfield) pasaport verip Anadolu'ya müsaade edilirse bir iki ay sonra bir mütehassıs ile birlikte belirtilen hususlar dahilinde işe başlanabileceğini, Paris'te Ferid Bey ile bir borçlanma meselesine dair bahsolunan hemşirezadesiyle müzakere yapıldığını, İskenderun'a döner dönmez hemen Londra'ya mensup bulunduğu partiye bir telgraf çekerek barışın kolay olduğunu bildirileceğini ve bu vesile ile Loyd Corc (Lloyd George)'un mevkiinin müşkülleşeceğini söylemiştir. 

Başkumandan

Mustafa Kemal"

Kaynakça:

1-Aslı, TC Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, 030. 10-1.1.1'de bulunan eski yazı belgenin fotokopisi Ahmet Hezarfen tarafından okunmuştur. Eski yazının belgesi Atatürk'ün Bütün Eserleri Arşivi'nde olup, Cilt: 13 (1922) s.166'da yayımlanmıştır.

2-"Atatürk'ün Milli Dış Politikası (Milli Mücadele Dönemine Ait 100 Belge 1919-1923), ç.1, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1992, s.438-443. Belge No:79