Atatürk'ün İzmir Belediye Reisi Behçet Salih Bey'e telgrafı (30 Temmuz 1932);

Uluslararası üne sahip olan bir heykeltıraş olan İtalyan Pietro Cnonica'nın Türkiye'deki son tasarımı, Atatürk'ün ise Ege kıyılarındaki ilk temsili olan "İzmir Atatürk Anıtı", dönemin başbakanı Mustafa İsmet İnönü'nün de katılımıyla 27 Temmuz 1932 Çarşamba günü saat 18.00'te açılmıştır. Başbakan İnönü'nün, anıtın açılış konuşması dönemin basınında genişçe yer bulmuştur.

Başbakan İnönü konuşmasında:

[...]

"Senin heykelin Türk Milleti'ne büyük davasını daima hatırlatan yanılmaz işarettir. Senin heykelin Türk Milleti'nin iradesini tecessüm ettiren bükülmez bir demir pençedir... [...]

"Bu abide yalnız zaferin bir işareti değil, asırlardan beri Akdeniz'e yerleşmiş olan Türkün, dünya medeniyetinde vazifesini ifa için, daima yerleşip kalacağı, Akdeniz'in remzidir. Millet daima bu abideden gelecek nesilleriyle birlikte, hız ve kuvvet alacaktır." demiştir.

İzmir Atatürk Anıtı, İzmir'in düşman işgalinden kurtuluşunun ve elde edilen kesin zaferin anısına Atatürk'e şükran sunmak amacıyla İzmir, Cumhuriyet Meydanı'na dikilmiştir.

Anıt ritim açısından oldukça zengindir. Kaidesinde neredeyse üç cepheyi kaplayacak biçimde tasarlanmış bir yüksek kabartma kompozisyon yer almaktadır. Anıtın kaidesi mekâna hâkim olacak boyutta yüksektir. Çünkü anıtın yerleştirildiği meydan deniz kenarındadır ve devasalık, anıtın mekânda kendisini var etmesi açısından gereklidir.

Öyledir ki;

İzmir Atatürk Anıtı'nın yüksek kaidesinin ön yüzeyine, "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri! Başkumandan Gazi Mustafa Kemal Eylül 1922." ve "Büyük kurtarıcıya İzmir'in minnet ve şükranı. Kurtuluş: 9 Eylül" ifadesi bronz harflerle yazılmıştır.

İzmir Atatürk Anıtı'nın yüksek kaidesinin üstünde duran heykelde Atatürk, mareşal üniformasıyla atının üstündedir, gövdesi ve başı sola dönüktür, sol eliyle atın dizginlerini tutarken, sağ eliyle ileriyi göstermektedir. Sağ ayağı ileri adım atmak üzereyken betimlenmiş olan at ise tam karşıya bakmaktadır.

İzmir Atatürk Anıtı'nın yüksek kaidesinin ön cephesinde ise, yüksek kabartma tekniğiyle çalışılmış, sağ ayağı önde, Türk bayrağı taşıyan, şalvarlı ve belli hançerli bir kadın figürü, hemen arkasında ise askerler ve halk yer almaktadır. Kabartmasının sol cephesinde ise Türk ordusunu sevinçle karşılayan İzmir halkı betimlenmiştir. Askeri kucaklamak üzere kollarını açmış başı örtülü bir kadın, savaş dönüşü babalarına kavuşan çocuklar ve oğluna kavuşan bir yaşlı adam figürü, İzmir halkını temsil etmektedir. kabartmanın sağ cephesinde, Kemalpaşa yolundaki Belkahve mevkiinden ordu İzmir'e yürürken tarihi bir çınar ağacının altındaki bir çeşmeden Başkumandan Mustafa Kemal Paşa'nın su içtiği an sahnelenmiştir. Rölyefe ayrıca, cephane dolu bir kağnı ve İzmir Körfezi de işlenmiştir.

İzmir Atatürk Anıtı, Türk kadınını, Ulusal Mücadele'nin ve toplumsal yaşamın başat öznesi kılan birkaç anıttan biridir. Anıtın bütününde Atası etrafında toplanan millet imgesi belirgindir. Biçim-içerik ilişkisi bağlamında önemli bir nokta kaidenin, 1926 'dan itibaren kullanılan modern mimarı biçemle tasarlanmış olmasıdır.

Atatürk, İzmir'de 27 Temmuz 1931 günü yapılan Gazi Heykeli [İzmir Atatürk Anıtı] 'nın açılış töreni nedeniyle, dönemin Belediye Başkanı Dr. Behçet (Uz) Bey'in şehir adına çektiği saygı ve bağlılık telgrafına 30 Temmuz 1932 günü aşağıdaki telgrafı çekmiştir:

"Belediye Reisi Behçet Salih Beyefendi'ye

Milli mücadele ve heyecanımızın timsali olan güzel İzmir'de heykelimin dikilmesi vesilesiyle muhterem İzmirlilerin hakkımda gösterdikleri kadirşinaslıktan ve çok asilane duygulardan çok heyecanlandım. Muhterem İzmirlilere teşekkürlerimin, selam ve sevgilerimin iletilmesini rica ederim.

Reisicumhur

Gazi Mustafa Kemal"

Kaynakça:

-Hakimiyeti Milliye, 31 Temmuz 1932, Numara: 3966, s:1;

-Cumhuriyet, 31 Temmuz 1932, Numara: 2957, s:3;

-Milliyet, 31 Temmuz 1932, Numara: 2324, s:2;

-Vakit, 31 Temmuz 1932, Numara: 5229, s:1.

-"Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri Tamim ve Telgrafları V.", Hazırlayanlar: Sadi Borak - Dr. M. Utkan Kocatürk, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Yayınları, Ankara, 1972, s.170.

-"Atatürk'ün Bütün Eserleri, C.25, (1931-1932)", Kaynak Yayınları, İstanbul-Nisan 2009, s.389.