Mustafa Kemal Paşa'dan Doğu Cephesi Kumandanı Kâzım Karabekir Paşa'ya (3 Ağustos 1921);

1920 yılı sonunda, Azerbaycan İçtimai Şûra Cumhuriyeti tarafından Mustafa Kemal Paşa'ya ve Kâzım Karabekir Paşa'ya, yadigâr olarak  her biri 279 parçadan oluşan 24 kişilik iki gümüş yemek takımı gönderilmiştir. Kâzım Karabekir Paşa, kendisine ait olanı da Büyük Millet Meclisi'ne gönderir ve karşılığında bir makbuz ister.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Mustafa Kemal Paşa, bu konuyu Meclis gündemine taşır ve 3 Ağustos 1921 tarihli telgrafında Kâzım Karabekir Paşa'ya, Meclis namına bağışlanan servislerin teslim alındığını bildirir:

"Türkiye Büyük Millet Meclisi Riyaseti

Başkitabeti

Adet 1150

Ankara

3.8.1337 [1921]

Doğu Cephesi Kumandanlığı'na

Azerbaycan hükümeti tarafından zatı devletlerine hediye edilen ve kumandanları tarafından Meclis namına bağışlanan servislerin teslim alındığını bildiren Meclis Heyeti İdaresi'nin mazbatası, arzu buyurulduğu şekilde düzeltilmiş, tasdikli sureti ilişikte takdim olunmuştur, Efendim.

Büyük Millet Meclisi Reisi

Mustafa Kemal"

Kâzım Karabekir Paşa ise 1930 yıllarında yazdığı hatıratında söz konusu gümüş yemek servis takımları hakkında şöyle demektedir:

[...]

"Karargâhım Gümrü'de Azerbaycan hükümeti tarafından biri Mustafa Kemal Paşa'ya ve diğeri de bana olmak üzere yirmi dörder kişilik birer yemek takımı -279 parça gümüş, mükemmel bir çekmece içinde- hediye etmişlerdi. Dış bir hükümetin böyle kıymetli bir hediyesini Millet Meclisi'nce görülmeden kabulünü münasip görmediğimden Mustafa Kemal Paşa'nınki ile birlikte benimkini ile Büyük Millet Meclisi'ne göndermiştim. Ümid ediyordum ki görüldükten sonra bu teberrüu -meclisce lüzumu olmayacağından- tekrar bana hediye ederler. Halbuki alelade bir makbuz gelerek takım alı konuldu. Bunun üzerine hiç olmazsa meclise teberrü ettiğime dair bir vesikanın hatıra olarak tarafıma gönderilmesini yazmıştım. Bu cevap geldi. İmzalı olan aslını müzeme koydum ki aynen şudur:

"Türkiye Büyük Millet Meclisi

Riyaseti

Başkitabeti

Adet 1150

Ankara

3.8.1337 [1921]

Şark Cephesi Kumandanlığı'na,

Azerbaycan hükümeti tarafından zât-ı devletlerine hediye ve taraf-ı kumandaniyelerinden meclis nâmına teberrü buyurulan servislerin teslim edildiğini mübeyyin Meclis Hey'et-i İdaresi'nin mazbatası arzu buyurulduğu şekilde tashih edilmiş suret-i musaddakası takdim olunmuştur efendim.

Büyük Millet Meclisi Reisi

Mustafa Kemal"

"Ankara

3.8.1337 [1921]

Azerbaycan Şûralar Cumhuriyeti tarafından Şark Cephesi Kumandanı Kâzım Karabekir Paşa'ya hediye edilip müşarünileyh hazretleri tarafından da meclise teberrü buyurulan gümüş servisi muhtevi sandık huzurumuzda açtırılarak muhteviyatı tadad edildi. Sandık beş gözden ibaret olup, bir gözü boştur, diğer dört göz derununda gümüşten mamul müfredatı merbut puslada muharrer muhtelifül cins ve ikiyüz yetmiş dokuz parçadan ibaret yemek servisleri zuhur etmiş mezkûr sandık muhteviyatı ile hey'etimiz marifetiyle hıfzettirilmiş olduğunu mübeyyin işbu mazbatımız tanzim kılındı.

1 Haziran 1337

Büyük Millet Meclisi Hey'et-i İdaresinden

Sivas Meb'ûsu Mehmet Rasim

Konya Meb'ûsu Hacı Bekir

Sivas Meb'ûsu Emir"

Kâzım Karabekir Paşa, "Müfredat pusulası 279 parçanın nelerden ibaret olduğunu tafsil ettiğini belirterek:

[...]

"İkinci Büyük Millet Meclisi toplandığı zaman Gazi, "Bu takımları neden alıkoymadın da, gönderdin, Meclis ambarında duruyor, Meclis Kâtibi Recep Bey'le görüş, aldır" dedi.

Recep Bey'e söyledim. Şayan-ı hayret bir şekle döndü. "Karabekir, İkinci Meclis'i beğenmedi de geri aldırıyor" diye Gazi, Receb'e söylemiş. Benim aklımda bile yoktu. Lüzumsuz bir dedikoduya sebebiyet vereceğini görerek ben sustum. Ses de çıkmadı..."

*Not:

Söz konusu yemek takımı günümüze kadar ulaşmış, bir bölümü ise "Ankara Kurtuluş Savaşı Müzesi (I.TBMM Binası)", Kulis salonunda sergilenmektedir.

Azerbaycan hükümetinin Mustafa Kemal Paşa'ya gönderdiği gümüş yemek takımı 24 kişiliktir ve beş gözlü bir sandık içinde (bir gözü boş) "279 parçadan(!)" oluştuğu 1 Haziran 1337 tarihli Müfredat Pusulasından anlaşılmaktadır. Ancak, Ankara Kurtuluş Savaşı Müzesi tanıtım videosunda "Azarbaycan Şûra Cumhuriyeti tarafından Gümrü Anlaşması Anısına Kâzım Karabekir Paşa'ya hediye edilen gümüş yemek servis takımı '294 parça(!)' " olarak bilgi verilmiştir:

(Bkz:https://www.instagram.com/reel/DBQYU0rI8Fm/utm_source=ig_web_copy_link&igsh=NTc4MTIwNjQ2YQ== )

Kaynakça:

--"Atatürk'ün Bütün Eserleri, Cilt: 11 (1921)", Kaynak Yayınları, İstanbul, Eylül 2003, s.271.

--Kâzım Karabekir, "İstiklal Harbimiz 'Yasaklanan Kitap'", Truva Yayıncılık, İstanbul Eylül 2019, C.4, s.1874-1875.

--"Kâzım Karabekir Fotoğrafları", erişim: 3.08.2026, saat:10.00. https://www.kazimkarabekirvakfi.org.tr/fotograflar.php