Atatürk'ün General Harington'un 26 Eylül 1922 tarihli telgrafına cevabı;

"Mustafa Kemal Paşa Hazretleri'ne(1)

Erenköy ve Biga'nın batısından süvarinizi geri çekmek için sizinle derhal haberleşmesini Hamit'ten rica ettim. Herhangi bir hadiseden kaçınmak için pek ziyade endişeliyim. Müzakerelere bırakarak kıtalarınızı tarafsız bölge haricine çekmenizi rica ederim.

26.9.38 [1922]

Harington"

Not:

(1): "TBMM Gizli Celse Zabıtları, c.3", Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Ankara, 1985, s.834'te ve Hakimiyeti Milliye, 28 Eylül 1922, No: 620, s.1'de "İzmir'de Mustafa Kemal Paşa Hazretlerine"; Bilal N. Şimşir, "Atatürk İle Yazışmalar I (1920-1923), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1981, s.299-301'de ise "İstanbul'da General Harington'dan İzmir'de Mustafa Kemal Paşa Hazretleri'ne" yazmaktadır.

Atatürk'ün General Harington'un 26 Eylül 1922 tarihli telgrafına cevabı(1):

Tarafsız bir bölgenin şimdiye kadar Büyük Millet Meclisi hükümetiyle alakadar hükümetler arasında kararlaştırılmış olduğundan haberdar değildim.

Süvarilerimizin ve kıtalarımızın harekâtı, mağlup Yunan ordusunu takip harekâtından ibarettir. Malumu devletleridir ki, Anadolu'yu baştan başa tahrip etmiş ve yakmış ve yüz binlerce nüfusu sığınaksız ve gıdasız bırakmış olan Yunan ordusu, Trakya'da bir taraftan aynı mezalime devam ve diğer taraftan her geçen günden istifade ederek yeniden teşkilata hayret etmektedir. Yunan harp kuvvetlerinin tarafsız bir bölge kaydı altında bulunmadığına en yakın misal olarak 23 Eylül 38 [1922] öğleninde Yunan tayyarelerinin Ezine civarında Türk toprağında harp faaliyetinde bulunduklarını ve Yunan donanmasının daha 25 Eylül 38 'de(2) İstanbul limanında demir atmış bulunduğunu zikredebilirim. Hadiseler vukuuna mahal vermemeye bizim gayretimiz hakiki ve samimidir. Çanakkale'deki Büyük Britanya kıtaları tarafından Erenköy ile Çanakkale arasında arazi üzerinde tahribat yapılması, Çanakkale kasabamız civarında binaların harap edilmesi, bize ait olan silahların ve mühimmatın imhası, kıtalarımız civarında top ve bomba atışları, bizi Yunan ordusuna ulaştıran yol üzerinde Büyük Britanya kıtaları tarafından(3) tahkimat yapılmakta olması ve bu tahkimatta İslam ahalinin çalıştırılması gibi hareketlerin sebeplerini anlamakta cidden müşkülata uğruyoruz. Türk milletinin Boğazların serbestisine riayeti daima ilan etmiş olduğunu bu vesile ile de hatırlatır ve samimi olarak neticeler ümit ettiğimiz yakın müzakerelere kadar yanlış anlama husulüne mâni olacak vaziyet meydana getirilmesini zatı devletlerinden rica ederim.

Mustafa Kemal(4)"

Not:

(1):Mustafa Kemal Paşa'nın cevabı, Harp Tarihi Vesikaları Dergisi, Mart 1969, sayı 67, Vesika No: 1499'da yayımlanan belgede, General Harington'a ait 0lan metnin hemen altında ve başlıksız olarak yer almış;

"TBMM Gizli Celse Zabıtları, c.3", Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Ankara, 1985, s.834'te; Bilal N. Şimşir, "Atatürk İle Yazışmalar I (1920-1923), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1981, s.299-301'de ve Peyam-Sabah, 29 Eylül 1922, No: 11800, s.1'de "İstanbul'da General Harington'a";

Hakimiyeti Milliye, 28 Eylül 1922, No: 620, s.1'de ise "İstanbul'da Bulunan Ceneral Harington'a" şeklinde yayımlanmıştır.

(2):"TBMM Gizli Celse Zabıtları, c.3", Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Ankara, 1985, s.834'te ,Hakimiyeti Milliye, 28 Eylül 1922, No: 620, s.1'de ve Bilal N. Şimşir, "Atatürk İle Yazışmalar I (1920-1923), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1981, s.299-301'de "26 Eylül'de bile"

(3):Peyam-Sabah, 29 Eylül 1922, No: 11800, s.1'de "Büyük Britanya kıtaları tarafından" sözcükleri yoktur.

(4):İmza, Harp Tarihi Vesikaları Dergisi, Mart 1969, sayı 67, Vesika No: 1499 dışındaki kaynaklarda "Başkumandan Mustafa Kemal" şeklinde;

Hakimiyeti Milliye ile Peyam-Sabah'ta imzadan önce 26.9.338 [1922] tarihi bulunmaktadır.

Kaynakça:

"Atatürk'ün Bütün Eserleri, Cilt: 13, (1922)", Kaynak Yayınları: 392, Birinci Basım: Haziran 2004, s.328-329.