Mustafa Kemal Paşa'dan Tuğamiral Dumesnil'e [28 Eylül 1922];

1919'da Tuğamiral rütbesine yükselen Charles Henri Dumesnil, Türk tarih yazımında özellikle Kurtuluş Savaşı dönemi, İstanbul'un işgali ve 1922 Büyük İzmir Yangını sırasındaki rolüyle tanınan Fransız deniz subayıdır. Tuğamiral Dumesnil, 27 Eylül 1922 günü, Muzaffer Başkomutan Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretlerine bir mektup göndermiştir. Mustafa Kemal Paşa'nın, Tuğamiral Dumesnil'in mektubuna istinaden verdikleri yanıt ise şöyledir:

"Sayın Tuğamiral,

Bana göndermek lütfunda bulunduğunuz 27 Eylül 1922 günlü mektuba karşılık olarak aynı konuda General Harington'dan da bir telgraf aldığımı bildirmekle şerefyabım ve kendisine verdiğim karşılığın bir örneğini, Fransa hükümetinin bilgisi için ilişikte takdim ederim.

Cumhuriyet hükümetinin bizim meşru haklarımızı desteklemek arzusunda olduğuna hiç şüphemiz yoktur. Ancak, sağlam haberlerden anlaşılmaktadır ki, İngiliz hükümetinin girişimleri sonucu biz Trakya'ya yönelik askeri hârekatımızı durduğumuz günlerde, o bölgenin İslam ahalisi her çeşit zulme uğramakta, mağlup düşman ordusu kalıntıları yeni kumandanlar yönetiminde teşkilatlanarak ve yeni askere alınanlarla takviye edilerek aynı bölgede çetin bir savunma hazırlamaktadır. Ve midilli adasında toplanmış önemli sayıda Yunan askeri de Yunanistan'a geçerek aynı şekilde Trakya'nın savunmasını istemektedir. Fransız ve İtalyan askerlerinin çekilmelerinden bu yana İngilizlerin Anadolu kıyılarındaki istihkâmları ve askeri hazırlıkları, askeri bakımdan bir köprübaşı özelliği göstermektedir. Yunan kuvvetlerinin bu köprü başından yararlanmaları mümkündür. Yunan savaş gemilerinin ve uçaklarının son günlerdeki davranışları ve İngilizlerin Anadolu kıyılarındaki istihkâmları ve askeri hazırlıkları, askeri bakımdan bir köprübaşı özelliği göstermektedir. Yunan kuvvetlerinin bu köprübaşından yararlanmaları mümkündür. Yunan savaş gemilerinin ve uçaklarının son günlerdeki davranışları ve İngilizlerin İstanbul'da olağanüstü tedbirler almaları, bizim bu düşüncemizde ne kadar haklı olduğumuzu gösterir. Askeri harekâtımızı durdurmamızın doğuracağı terslikleri Fransa hükümetinin içten dostluğu ile yatıştırabileceğimizi kuvvetle umarak, General Harington'a verdiğim cevaba aşağıdaki beyanatı ekleyebilirim:

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce tanımadığı için sınırlarını da zaten bilmediğim bölgenin gerçek tarafsızlığını göstermek için, Fransız ve İtalyan askerlerinin yaptıkları gibi, Çanakkale'deki İngiliz askerlerinin de her türlü askeri tedbiri alarak Anadolu kıyılarını terk etmeleri şartıyla ileri hatta bulunan süvarimizin makul bir çizgiye kadar geri çekilmesi teklifinize razı olabilirim. İngiliz askerlerinin geri çekilmesiyle tarafsız olduğu iddia edilen bölgenin tarafsızlığının çiğnenmesine son verilmesi imkânı bulunamaz ise, o zaman, Fransız hükümetine saygımızdan ötürü, Türk kuvvetleri, şimdi bulundukları yerlerde kalmaları, İngiliz kuvvetleriyle temas etmemeleri ve hiçbir olaya meydan vermemeleri için emir almış bulunmaktadırlar. Şunu eklemem gerekir ki, bu emir, yakında Mudanya'da başlayacak askeri müzakerelere kadar geçerli kalacaktır.

Bununla birlikte, General Harigton'a verilen cevapta da parmak basıldığı gibi, her türlü kışkırtıcı hareketten ve davranıştan kaçınmalarının İngiliz askerlerine tavsiye edilmesi yerinde olur.

Derin saygılarımın kabulünü rica ederim, Sayın Tuğamiral.

Mustafa Kemal"

Kaynakça:

1-D.B.A. (Dışişleri Bakanlığı Arşivi) S. Türk, Harici. K. 34/2'den Fransızca metniyle aktaran; Bilal N. Şimşir, "Atatürk İle Yazışmalar I (1920-1923), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1981, s.320-324. Fransızca metin Bertan Onaran tarafından Türkçeye çevrilmiştir.

2-"Atatürk'ün Bütün Eserleri, Cilt: 13, (1922)", Kaynak Yayınları: 392, Birinci Basım: Haziran 2004, s.348-349.