"Teşkilatı Esasiye Kanunu [20 Ocak 1921];

Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 7 Ekim 1920 tarihinde kurulan 'Ceride-i Resmiye', günümüzde 'Resmi Gazete' adıyla yayımlanan resmî yayın organın ilk adıdır. 7 Şubat 1921 tarihli

ilk sayısında Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk anayasası olan, 'Teşkilat-ı Esasiye Kanunu [1921 Anayasası]' yayımlamıştır.

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, 85 numaralı, kabul tarihi 20 Kânun-ı Sani 1337 (20 Ocak 1921) olan, 23 madde ve bir ayrık maddeden oluşan kısa ve "çerçeve anayasa" niteliğinde bir belge olup günümüz Türkçesi ile şöyle okunmaktadır:

"Teşkilatı Esasiye Kanunu

[Ceride-i Resmiye [Resmi Gazete] ile neşir ve ilanı: 7 Şubat 1337 [1921] - No: 1]

No: 85

*Mevaddı Esasiye

Madde 1: Hâkimiyet bilâ-kayd ü şart milletindir. İdare usulü, halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil etmesi esasına müstenittir.

Madde 2: İcra kudreti ve teşri salahiyeti milletin yegâne ve hakiki mümessili olan Büyük Millet Meclisi'nde tecelli ve temerküz eder.

Madde 3: Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur ve hükümeti "Büyük Millet Meclisi Hükümeti" unvanını taşır.

Madde 4: Büyük Millet Meclisi, vilayetler halkınca müntahap azadan mürekkeptir.

Madde 5: Büyük Millet Meclisi'nin intihabı iki senede bir kere icra olunur. İntihap olunan azanın azalık müddeti iki seneden ibaret olup, fakat tekrar intihap olunmak caizdir. Sabık heyet lâhık heyetin içtimaına kadar vazifeye devam eder. Yeni intihap icrasına imkân görülmediği takdirde içtima devresinin yalnız bir sene temdidi caizdir. Büyük Millet Meclisi azasının her biri kendini intihap eden vilayetin ayrıca vekili olmayıp umum milletin vekilidir.

Madde 6: Büyük Millet Meclisi'nin heyeti umumiyesi teşrinisani iptidasında davetsiz içtima eder.

Madde 7: Ahkâm-ı şeriyenin tenfizi, umum kavaninin vaz'ı, tadili, feshi ve muahede ve sulh akdi ve vatan müdafaası ilanı gibi hukuk-ı esasiye Büyük Millet Meclisi'ne aittir. Kavanin ve nizamat tanziminde, muamelat-ı nâsa erfak ve ihtiyaca-ı zamana evfak ahkâm-ı fıkhiyye ve hukukiyye ile adap ve muamelat esas ittihaz kılınır. Heyet-i Vekili'nin vazife ve mesuliyeti kanun-ı mahsus ile tayin edilir.

Madde 8: Büyük Millet Meclisi, hükümetinin inkısam eylediği devairi kanun- mahsus mucibince intihap-kerdesi olan vekiller vasıtası ilr idare eder. Meclis, icraî hususat için vekillere veçhe tayin ve lede'l-hace bunları tebdil eyler.

Madde 9: Büyük Millet Meclisi heyeti umumiyesi tarafından intihap olunan reis, bir intihap devresi zarfında Büyük Millet Meclisi Reisi'dir. Bu sıfatla Meclis namına imza vaz'ına ve Heyeti Vekile mukarreratını tasdike salahiyettardır. İcra Vekilleri Heyet içlerinden birini kendilerine reis intihap ederler. Ancak Büyük Millet Meclisi Reisi, Vekiller Heyeti'nin de reis-i tabiisidir.

*İdare

Madde 10: Türkiye, coğrafi vaziyet ve iktisadi münasebet noktainazarından vilayetlere, vilayetler kazalara münkasım olup kazalar da nahiyelerden terekküp eder.

*Vilayet

Madde 11: Vilayet, mahalli umurda manevi şahsiyeti ve muhtariyeti haizdir. Harici ve dâhili siyaset, şer'i, adli ve askeri umur, beynelmilel iktisadi münasebat ve hükümetin umumi tekâlifi ile menâfii birden ziyade vilayate şamil hususat müstesna olmak üzere Büyük Millet Meclisi'nce vazedilecek kavanin mucibince Evkaf, Medaris, Maarif, Sıhhiye, İktisat, Ziraat, Nafia ve Muavenet-i İçtimaiyye işlerinin tanzim ve idaresi, Vilayet Şûralarının salâhiyeti dâhilindedir.

Madde 12: Vilayet Şûraları, vilayetler halkınca müntahap azadan mürekkeptir. Vilayet Şûralarının içtima devresi iki senedir. İçtima müddeti senede iki aydır.

Madde 13: Vilayet Şûrası, azası meyanında icra amiri olacak bir reis ile muhtelif şuabâtı idareye memur azadan teşekkül etmek üzere bir idare heyeti intihap eder. İcra selahiyeti, daimi olan bu heyete aittir.

Madde 14: Vilayette Büyük Millet Meclisi'nin vekili ve mümessili olmak üzere vali bulunur. Vali, Büyük Millet Meclisi hükümeti tarafından tayin olunup, vazifesi devletin umumi ve müşterek vezaifini rüyet etmektir. Vali, yalnız devletin umumi vezaifi ile mahalli vezaif arasında tearuz vukuunda müdahale eder.

*Kaza

Madde 15: Kaza yalnız idari ve inzibati cüzü olup, manevi şahsiyeti haiz değildir. Büyük Millet Meclisi hükümeti tarafından mansûb ve valinin emri altında bir kaymakama mevdudur.

*Nahiye

Madde 16: Nahiye, hususi hayatında muhtariyeti haiz bir manevi şahsiyettir.

Madde 17: Nahiye bir şûrası, bir idare heyeti ve bir de müdürü vardır.

Madde 18: Nahiye şûrası, nahiye halkınca doğrudan doğruya müntahap azadan terekküp eder.

Madde 19: İdare heyeti ve nahiye müdürü nahiye şûrası tarafından intihap olunur.

Madde 20: Nahiye şûrası ve idare heyeti kazai, iktisadi ve mali salahiyeti haiz olup, bunların derecatı kavanin-i mahsusa ile tayin olunur.

Madde 21: Nahiye bir veya birkaç köyden mürekkep olduğu gibi, bir kasaba da bir nahiyedir.

*Umumi Müfettişlik

Madde 22: Vilayetler iktisadi ve içtimai münasebetleri itibariyle birleştirilerek, umumi müfettişlik kıtaları vücuda getirilir.

Madde 23: Umumi müfettişlik mıntıkalarının umumi surette asayişinin temini ve umum devair muamelatının teftişi, umumi müfettişlik mıntıkasındaki vilayetlerin müşterek işlerinde ahengin tanzimi vazifesi umumi müfettişlik mıntıkasındaki vilayetlerin müşterek işlerinde ahengin tanzimi vazifesi umumi müfettişlere mevdudur. Umumi müfettişler devletin umumi vezaifiyle mahalli idarelere ait vezaif ve mukadderatı daimi surette murakebe ederler.

*Maddei Münferide

İşbu kanun tarih-i neşrinden itibaren meri olur. Ancak elyevm münakit Büyük Millet Meclisi, 5 Eylül 1336 tarihli Nisab-ı Müzakere Kanunu'nun birinci maddesinde gösterildiği üzere gayesinin husulüne kadar müstemirren müçtemi bulunacağı cihetle, işbu Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'ndaki 4., 5., 6. maddeler gayenin husulüne el-yevm mevcut Büyük Millet Meclisi aded-i mürettebinin sülüsân ekseriyetle karar verildiği takdirde ancak yeni intihaptan itibaren mer'iyyü'l-icra olacaktır.

20 Kânunusani 1337 ve 10 Cemaziyelevvel 1339"